Σημειωτική και γνωσιολογία του κινηματογράφου και των οπτικοακουστικών μέσων
Το μάθημα στοχεύει στην σε βάθος μελέτη του οπτικοακουστικού τρόπου επικοινωνίας και έκφρασης, με μια εστίαση στη σχέση του με την πραγματικότητα. Δίνει τα εργαλεία για την κριτική προσέγγιση της διαμεσολαβημένης φύσης των οπτικοακουστικών έργων, καθώς και την αξιολόγηση της αξιοπιστίας των οπτικοακουστικών τεκμηρίων. Βασίζεται στη σημειωτική της παράδοσης του Saussure. Το μάθημα χωρίζεται σε τρεις ενότητες. Η πρώτη αφορά τα επίπεδα χειρισμού του οπτικοακουστικού μέσου, και έχει μια διάσταση γνωριμίας με τις φάσεις δημιουργίας ενός οπτικοακουστικού έργου, παράλληλα με τη συνειδητοποίηση του τρόπου και του βαθμού που διαμορφώνουν τη σημασία του τελικού έργου. Στη δεύτερη ενότητα μελετώνται έννοιες της σημειωτικής, και πώς αυτές εφαρμόζονται στο οπτικοακουστικό μέσο. Η τελευταία ενότητα, συνθέτοντας τις γνώσεις που έχουν προηγηθεί, πραγματεύεται βασικά γνωσιολογικά ερωτήματα σχετικά με τα οπτικοακουστικά μέσα. Το μάθημα αξιολογείται με δυο γραπτές ασκήσεις κατανόησης στη διάρκεια του εξαμήνου (25% του τελικού βαθμού η καθεμιά) και ένα γραπτό δοκίμιο στο τέλος (50% του τελικού βαθμού).
Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, αναμένεται ότι οι φοιτήτριες και οι φοιτητές:
- θα γνωρίζουν τις φάσεις κατασκευής ενός οπτικοακουστικού έργου και θα μπορούν να αναγνωρίζουν τα ίχνη που αυτές αφήνουν στο τελικό έργο
- θα μπορούν να αναγνωρίζουν και να ερμηνεύουν κριτικά τον βαθμό και τον τρόπο επέμβασης της δημιουργού στο τελικό οπτικοακουστικό έργο
- θα μπορούν να αξιολογήσουν εμπεριστατωμένα την αξιοπιστία των οπτικοακουστικών τεκμηρίων
- θα γνωρίζουν τις κύριες έννοιες της σημειωτικής και πώς εφαρμόζονται στον οπτικοακουστικό τρόπο επικοινωνίας
- θα μπορούν να αξιοποιούν σημειωτικές έννοιες για να κατανοήσουν και να ερμηνεύσουν ένα οπτικοακουστικό μήνυμα
- θα γνωρίζουν τα γνωσιολογικά ερωτήματα που τίθενται σχετικά με τα οπτικοακουστικά μέσα και τις σχετικές επιχειρηματολογίες που έχουν αναπτυχθεί
- θα μπορούν να αναπτύσσουν σύνθετη επιχειρηματολογία, προφορικώς και γραπτώς, σχετικά με γνωσιολογικά ζητήματα του οπτικοακουστικού μέσου
Διάρθρωση του μαθήματος (ανά εβδομάδα διδασκαλίας):
1/ Εισαγωγή στην οπτικοακουστική επικοινωνία και έκφραση
2/ Οι χειρισμοί του προ-φιλμικού
3/ Η λήψη της εικόνας
4/ Το μοντάζ της εικόνας
5/ Λήψη, μοντάζ και μείξη του ήχου
6/ Ο Saussure και ο ορισμός του σημείου και της σημασίας
7/ Ο Hjlemlsev και η υλικότητα
8/ Ο Jakobson, ο κύκλος της επικοινωνίας και οι σημειωτικές λειτουργίες
9/ Ο Metz και η σημειωτική του κινηματογράφου
10/ Η ψευδαίσθηση της πραγματικότητας
11/ Η οντολογία της φωτογραφικής εικόνας
12/ Μυθοπλασία και ντοκιμαντέρ
13/ Η ηθική του τεκμηρίου
Βιβλιογραφία στην ελληνική γλώσσα
- Roland Barthes. (1959) 2007. Μυθολογίες: Μάθημα. Κέδρος.
- André Bazin. (1958-1962) 1988. Τί είναι κινηματογράφος; Τόμος Ι: Οντολογία και γλώσσα. Αιγόκερως.
- David Bordwell και Kristin Thompson. (1979) 2012. Εισαγωγή στην τέχνη του κινηματογράφου. Αθήνα: Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης.
- Uberto Eco. (1968) 1994. Θεωρία σημειωτικής. Αθήνα: Γνώση.
- Αλέξανδρος Φ. Λαγόπουλος και Κάριν Μπόκλουντ-Λαγοπούλου. 2016. Θεωρία της σημειωτικής: Η παράδοση του Ferdinand de Saussure. Αθήνα: Πατάκης.
- Ferdinand de Saussure. (1916) 1979. Μαθήματα γενικής γλωσσολογίας. Αθήνα: Παπαζήσης.
- Susan Sontag. (1977) 1993. Περί φωτογραφίας. Αθήνα: Φωτό.
- Robert Stam (2000) 2006. Εισαγωγή στη θεωρία του κινηματογράφου. Αθήνα: Πατάκης.
- Robert Stam, Robert Burgoyne, Sandy Flitterman-Lewis. (1992) 2010. Νέες προσεγγίσεις στη σημειωτική του κινηματογράφου. Αθήνα: Μεταίχμιο.
Βιβλιογραφία στην αγγλική γλώσσα
- Roman Jakobson. 1987. Language in Literature. Harvard University.
- Alexandros Ph. Lagopoulos, Karin Boklund-Lagopoulou, Maria Giulia Dondero, Jacques Fontanille, Maria Ilia Katsaridou, Rea Walldén. 2025. Semiotics of Images: The Analysis of Pictorial Texts. Berlin: De Gruyter.
Βιβλιογραφία στη γαλλική γλώσσα
- Louis Hjelmslev. 1971. Essais linguistiques. Paris : Minuit.
